Mediation, je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen

 

Door middel van mediation kan geprobeerd worden om conflicten buiten de rechter om op te lossen. Soms is mediation zelfs een verplicht voorportaal om überhaupt toegang te hebben tot de rechter. Denk bijvoorbeeld aan een ontslag wegens een arbeidsconflict. Wil een werkgever een ontbindingsprocedure bij de kantonrechter kunnen starten, dan moet hij in principe eerst middels mediation geprobeerd hebben om het arbeidsconflict uit de wereld te helpen.

 

Maar ook in het personen- en familierecht, en zelfs in het strafrecht, stuurt de rechter soms bij partijen aan op het doorlopen van een mediationtraject.

 

Het valt toe te juichen dat ook de rechterlijke macht – terecht – de toegevoegde waarde van mediation inziet.

 

Kleine keerzijde hiervan is echter wel dat bij veel mensen de indruk ontstaat dat mediation pas aan de orde is wanneer er sprake is van een fors conflict. Het tegendeel is echter waar! Mediation leent zich ook bij uitstek voor geschillen die pas in een ‘beginstadium’ verkeren!

 

Zeker in gevallen waarin beide partijen graag snel een oplossing willen, omdat ze in de toekomst nog met elkaar verder moeten, zoals bijvoorbeeld in een werkgever-werknemer-relatie, of bij een echtscheiding waarbij kinderen betrokken zijn, is het aan te raden om een in vroeg stadium mediation in te schakelen.

 

Conflicten kunnen globaal gezegd in drie verschillende stadia verdeeld worden, welke stadia alle drie ook weer onderverdeeld kunnen worden in drie fasen. Deze escalatieladder is ontwikkeld door Friedrich Glasl. Elke fase van het conflict heeft gevolgen voor het gedrag van mensen, voor hun houding en hun manier van denken. De mediator de-escaleert een probleem tijdens de mediation, zodat partijen uiteindelijk weer in een fase terechtkomen waarin men weer openstaat voor het luisteren naar de ander, en daarmee de oplossing voor het conflict binnen handbereik komt te liggen.

 

Welke drie fasen zijn te onderscheiden?

 

Fase 1 betreft een “win-win-fase”.

Deze eerste fase is een rationele fase. De gesprekken verharden zich, stevige taal wordt gebruikt en argumenten worden aangewend om de ander te overtuigen. In deze fase van het conflict doen partijen vaak uitspraken zoals: “Ik heb het met Truus besproken en zij vindt ook dat je ongelijk hebt.”

 

In deze fase overheerst (nog) de wil om gezamenlijk tot een oplossing te komen.

 

Het inzetten van mediation kan in deze fase van het conflict aangeraden zijn, wanneer er behoefte bestaat aan het maken van (juridisch) bindende afspraken, of als de kwestie bijvoorbeeld erg gevoelig ligt. Het vertrouwelijke karakter van mediation kan bijdragen aan een veilige setting waarin mensen zich vrij(er) voelen om de onderliggende oorzaak van de problematiek bespreekbaar te maken. Dat biedt dan vervolgens ruimte om gezamenlijk een oplossing te treffen, die beide partijen tevreden stemt.

 

Dit is de fase waarin mensen soms aarzelen om de hulp van een mediator in te roepen. Sommigen menen namelijk ten onrechte dat mediation in deze eerste fase een te zwaar middel is. Deze gedachte komt veelal voort uit de overtuiging dat mediation meestal toch tot “exit” leidt. Het tegendeel is echter waar. Door mediation in deze eerste fase van het conflict in te zetten kan een “exit” juist voorkómen worden, en kunnen partijen met heldere, bindende afspraken weer verder met elkaar.

 

Fase 2 betreft een “win-lose” fase.

Dit is de fase waarin het vaakst de hulp van een mediator wordt ingeroepen. Dit is de fase waarin partijen het conflict steeds meer gaan zien als een strijd die gewonnen moet worden. Deze tweede fase is één en al emotie. Partijen stoppen elkaar in hokjes. Ook wordt steun gezocht van anderen met vaak blokvorming tot gevolg. Scherpe meningsverschillen worden heftige belangentegenstellingen. Emoties als angst, kwaadheid en verdriet krijgen de overhand. Er wordt gedreigd. Partijen doen dan uitspraken zoals: “Als je hier niks aan doet, stappen we naar de krant!”

 

Ook in deze fase is, net als bij de eerste fase, een oplossing nog (goed) denkbaar. En mocht het onverhoopt toch niet meer haalbaar blijken om de onderlinge relatie te herstellen (bijvoorbeeld bij een werkgever en werknemer met een arbeidsconflict), dan kan binnen de kaders van de mediation gekeken worden of het haalbaar is om de onderlinge relatie op een fatsoenlijke manier te verbreken. Kortom, als blijkt dat de onderlinge relatie niet meer te redden valt, dan kan dus direct doorgepakt worden. Door in deze fase snel te schakelen, kan een “juridisch gevecht” met alle vervelende gevolgen, kosten en risico’s van dien, vaak nog worden voorkomen.

 

En de laatste fase (fase 3) betreft de “lose-lose-fase”.

In deze derde fase treedt verbittering en verharding op, en doen partijen uitspraken zoals: “Het kan me niet schelen wat het me gaat kosten, boeten zal hij.” In deze laatste fase gaat het partijen al lang niet meer om het vinden van een oplossing. Partijen zijn in die fase van het conflict al verwikkeld in zo’n bittere strijd dat het bijna alleen nog maar om vergelding gaat, zelfs als dat ten koste van het eigen belang zou gaan (“samen de afgrond in”). Het behoeft geen toelichting dat in die laatste fase van het conflict het zeer lastig, zo niet welhaast onmogelijk, zal zijn om partijen nog nader bij elkaar te laten komen. In zo’n geval kan vaak alleen nog maar de gang naar de rechter soelaas brengen.

 

Toch blijkt uit onze eigen ervaring dat zelfs wanneer partijen al verwikkeld zijn in één of meerdere gerechtelijke procedures de hoop zeker nog niet helemaal verloren hoeft te zijn. Ook dan kan altijd via mediation nog geprobeerd worden om in der minne een regeling te treffen. Met behulp van mediation heeft ons kantoor zelfs bij partijen in dergelijke situaties de verhouding tóch zodanig weten te normaliseren dat partijen weer “on speaking terms” waren en gezamenlijk een oplossing hebben weten te treffen voor hun conflict. Dus het kan wel degelijk. Maar aan te bevelen is natuurlijk om in een zo vroeg mogelijk stadium met mediation te starten!

 

Heeft u hier vragen over? Neem dan vrijblijvend contact op met ons kantoor en vraag naar Monique J.E. Spee, onze MfN-register mediator.