Moeten werkgevers verplicht een systeem opzetten om de dagelijkse arbeidstijd te registreren?

 

Het Hof van Justitie van de EU (HvJ EU) heeft zich onlangs uitgelaten over het verplicht stellen van een systeem dat de arbeidstijden registreert. Het Hof wijst daarbij op het belang van het fundamentele recht van werknemers op een beperking van de maximumarbeidsduur en de dagelijkse en wekelijkse rusttijden.

 

Wat speelde er?

De Spaanse vakbond CCOO heeft de Spaanse rechter verzocht om de Deutsche Bank SAE te verplichten om een systeem in te voeren voor de registratie van het dagelijks aantal gewerkte uren van het personeel van de bank. Op die manier kan volgens de vakbond worden nagegaan of de vastgestelde arbeidstijden in acht worden genomen en of de verplichting om informatie over de maandelijkse overuren naar de werknemersvertegenwoordigers te sturen, wordt nagekomen. Volgens de vakbond vloeit de verplichting tot het opzetten van zo’n registratiesysteem niet alleen voort uit de nationale wet- en regelgeving, maar ook uit het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en de arbeidstijdenrichtlijn.

 

Volgens de Deutsche Bank is dat echter niet het geval en volgt uit rechtspraak van de hogere Spaanse rechter dat het Spaanse recht zo’n verplichting niet kent. Uit die rechtspraak zou volgen dat de Spaanse wet- en regelgeving alléén voorschrijft, tenzij iets anders is overeengekomen, om een register van de overuren van de werknemers bij te houden en aan het einde van elke maand het aantal overuren aan de werknemers en hun vertegenwoordigers mee te delen.

 

Prejudiciële vragen

De lagere Spaanse rechter betwijfelt of de uitleg van de Spaanse wet- en regelgeving door de hogere rechter zich verdraagt met het Unierecht. Daarom is dit door de lagere rechter voorgelegd aan het HvJ EU. Uit de informatie die aan het Hof verstrekt is, blijkt dat 53,7% van de overuren die in Spanje gemaakt worden, niet geregistreerd wordt. Daarnaast moet volgens het Spaanse ministerie van Werkgelegenheid en Sociale zekerheid het aantal uren dat werknemers gewerkt hebben, bekend zijn om te kunnen vaststellen of er overuren gemaakt zijn. De lagere rechter concludeert dat door de uitleg van de hogere rechter, de werknemers een belangrijk bewijsmiddel mislopen. Als de uren niet (op de juiste wijze) geregistreerd worden, kunnen de werknemers namelijk niet aantonen dat het door hen gewerkt aantal uren de grens van de maximale arbeidstijd heeft overschreden. Ook de werknemersvertegenwoordigers kunnen op die manier niet nagaan of de regels omtrent de uren zijn nageleefd. Het Spaanse recht garandeert dus niet dat de verplichtingen die volgens de arbeidstijdenrichtlijn en de richtlijn betreffende de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk gelden, daadwerkelijk worden nagekomen.

 

Het oordeel van het HvJ EU

De hiervoor genoemde richtlijnen verzetten zich volgens het Hof tegen de nationale wet- en regelgeving die werkgevers niet verplicht om een systeem op te zetten waarmee de dagelijkse arbeidstijd van werknemers geregistreerd wordt. In de eerste plaats wijst het hof op het belang van het fundamentele recht van werknemers op een beperking van de maximumarbeidsduur en wekelijkse rusttijden. Dat is neergelegd in het Handvest en wordt verder geregeld in de arbeidstijdenrichtlijn. Het is aan de lidstaten om ervoor te zorgen dat werknemers ook daadwerkelijk gebruik kunnen maken van hun rechten. Daar op voortvloeiend moeten lidstaten er voor zorgen dat de concreet uitgewerkte regeling om de handhaving van de richtlijn te waarborgen de rechten niet uitholt. De werknemer moet volgens het hof aangeduid worden als de zwakkere partij binnen de arbeidsverhouding. Het moet dan ook tegengegaan worden dat de werkgever beperkingen stelt aan de rechten van de werknemer.

 

Als er geen systeem is waarmee de dagelijkse arbeidstijd van de werknemer wordt geregistreerd, kan niet objectief en betrouwbaar worden vastgesteld hoeveel uren de werknemer heeft gewerkt en op welke tijdstippen en hoeveel overuren de werknemer heeft gemaakt. Het wordt voor werknemers op die manier moeilijk, en in de praktijk bijna onmogelijk, om hun recht te krijgen.

 

Als de uren niet op objectieve en betrouwbare wijze worden vastgesteld, kan niet nagegaan worden of de maximale wekelijkse arbeidstijd en de minimumrusttijd worden nageleefd. Indien de nationale regeling geen verplichting kent tot het gebruiken van een systeem dat de uren registreert, is niet gewaarborgd dat de rechten van het Handvest en de arbeidstijdenrichtlijn doeltreffend kunnen worden afgedwongen. Noch werknemers, noch werkgevers kunnen op die manier nagaan of die rechten worden nageleefd. Door zo’n regeling komt de realisatie van het doel van de richtlijn, namelijk een betere bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers, in gevaar. Een systeem waarmee de arbeidstijd geregistreerd wordt, is een heel geschikt middel om op objectieve en betrouwbare wijze gegevens te krijgen over het precieze aantal gewerkte uren. Dat vergemakkelijkt de bewijsvoering voor de werknemers in het geval dat hun rechten worden geschonden en op die manier wordt ook het toezicht door de bevoegde nationale bestuurlijke en rechterlijke instanties op de toepassing van de rechten vergemakkelijkt.  

 

De lidstaten moeten de werkgevers verplichten om een objectief, betrouwbaar en toegankelijk systeem op te zetten waarmee de dagelijkse arbeidstijd van iedere werknemer wordt geregistreerd om op die manier de doeltreffendheid van de rechten opgenomen in de arbeidstijdenrichtlijn en het Handvest te waarborgen. Het is aan de lidstaten om een concrete regeling uit te werken voor de toepassing van dat systeem. In de regeling moet onder andere rekening gehouden worden met de daaraan te geven vorm en indien nodig ook met het specifieke karakter van de betrokken branches en de specifieke kenmerken van bepaalde ondernemingen, zoals bijvoorbeeld de omvang van de onderneming.

 

Hier zullen wij dus vast nog wel meer over gaan horen!

 

Heeft u vragen? Of wilt u advies inwinnen? Neem dan vrijblijvend contact op met SPEE advocaten & mediation. Wij zijn u graag van dienst.